اپسٹیمیسائیڈ

پجار

اپسٹیمیسائیڈ ءِ گال چہ دو لاتینی لبزاں جوڑ بوتگ ءُ وتی لبزی جوڑشت ءَ یک جُتگالیں گالے کہ ایشی ءِ دوھیں لبز وت سرجم اَنت ءُ جتائیں مانا دار اَنت۔اپسٹیمی ءِ بزانت '' زانت '' ءُ سائیڈ ءِ مانا '' کُشگ'' اِنت۔دوھیں گالانی  یکجائی ءَ '' زانت کُشی ''ءِ متلب وانگ ءُ پھمگ بیت۔نوں اِد ءَ اے گپ گیشوار کنگی اِنت کہ اسل ءَ زانت ءِ جند چی یے ءُ پرچا ھمک اھد ءِ زوراک یک راجے ءِ زانت ءِ گار ءُ گور کنگ ءِ کوشست ءَ کنت؟۔زانت کُشی وتی لبزاں مانا ءَ   زانت ءِ کُشگ ءُ ھلاس کنگ اِنت  بلے زرداریں تاکت ءُ  کوزہ گیر ءِ نز ءَ زانت کُشی  یک شوربندی یے رنگ ءَ ہما  امل اِنت کہ چہ اِشی ءَ   یک چاگردے ءِ سرجمیں  سما ءِ     گُٹگیری ءِ دروشُم ءَ زُورگ بیت۔ اِشی ءِ   مُز   راجمانی بُنیاداں کوردیدی  ا ِنت۔ اگاں   راجمان ءِ   سما ءُ سنچ ءِ   گردار ءُ سنسر شپ رنگیں  بندش    جنگ   بہ بنت گُڑا   آ  مُچانک    وتی گوں بندوکیں   ہمک چیز ءَ چہ بیگانگ بیت۔ دودمانی ازگاری ، زُبان ،  ربیدگی دود ، کدر ءُ کیلواں ھوار    ھندی زگری ءُ شریاں  زانت کُشی  کم کم ءَ بوریناں کنت ۔اےزانت کُشی ءِ ھترناکیں    دروشُم اِنت۔

 

زانت چی یے؟

 

زانت ءِ بزانت چیزانی پہمگ ءِسنچ ءُ سما اِنت کہ راستی ءَ پیشدار ایت۔جیڑگ ءَ پرمان کنت، زُلم ءُزوراک ءِ ھلاپ ءَ گہگیری ءِ شون ءَ دنت،شر ءُ ھرابءِمیان ءَ تپاوت کنگ ءَ کمک کنت یا مٹ  ءُ بدلی  ءُدیمرویءِنیمگءَ بارت۔ ھمے کاریچ ءِجند گواچنی ءَ زانت گُشگ بیت۔لبز "زانت" ءَ اگاں ما لس زُبانزانتی ءِ رِد ءَ پہمگ ءِ جہد ءَ بِکن ایں گُڑا مارا اَپلاتون ءِ ھیال دیم ءَ کاینت کہ آ  اَھدی ءُ ربیتی دروشم ءَ زانت ءِ پجار ءَ کنت۔ اَپلاتون ءِ رِد ءَ زانت ءِ بُنگیج سے جِتائیں پہناتاں چہ بیت۔راستی، سِتک ءُ جواز۔اِشی ءِ رِد ءَ زانگ ءِ اَمل یا زانت ءِ جوڑشت چہ راستی ءَ بیت۔اگاں یک ھیالے یا چیزے ءِ ھَستمان ھست اِنت ءُ آ راستی یے۔آ راست منّگ بیت ءُ مردم آئی ءَ سرپد بنت ءُ آئی راستی ءَ زان اَنت۔ گُڑا ھما ھبر یا ھیال زانت ءِ اَبیل ءَ کیت۔دومی اگاں یک چیزے ءِ، ھیال ءُ لیکہے ءِ، اوگام ءُ جزبگے ءِ یا یک راستی یے ءِ سرءَ سِتک ءُ باور بہ بیت۔ آ ھم زانت ءُ زانگ ءِ ابیل ءَ کیت۔ سیمی جواز ءِ پہنات اِنت، اے ھما وھد ءُ پاس اِنت کہ یک اِستانے، گلے یا مردمے یک ھیالے ءِ سر ءَ دومی مردم ءَ باور بہ کنائین ایت یاکہ جوازاں جوڑ بہ کنت ءُ مردم ءَ باوری ءِ نیمگ ءَ بیار ایت۔ آ ھم زانت ءُ زانگ گُشگ بیت۔دیمتر ءَ زانت ءِ بزانت ھمک لیکہ ءُ نِکان ءِ پہمگ ءِ سِنچ ءُ سما اِنت کہ ترا راستی ءَ پیش دار ایت، جیڑگ پرما ایت، زلم ءُ زوراکی ءِ ھلاپ ءَ گہگیری ءِ شون ءَ دنت، شر ءُ ھراب ءِ میان ءَ تپاوت کنگ ءَ کُمک کنت یا مَٹّ ءُ بدلی ءُ دیمروی ءِ نیمگ ءَ بارت۔ ھمے کارّیچ ءِ جِند گواچنی ءَ زانت گُشگ بیت۔

 

نوآبادکار ایردست ءِ زانت ءَ پرچا ھلاس کنت؟

 

نوآبادکار ھچبر نوآبادکاری ءَ سرجم ءَ گوں زوراکی ءَ داشت کُت نہ کنت۔ ھمے واستہ نوآبادکار لوٹ ایت کہ آ ایردست ءِ زانت ءَ ھلاس بہ کنت ءُ آئی ءَ وتی جوڑ کُتگیں زانت ءَ بدنت۔ایردست ءِ زانت ھندی مھلوک ءِ  راجی مُچانکی پجار، راجی گوستانک ءِ یاتمان، سیاسی آگہی ءُ سرپدی ءِ لپاشگ ءَ گوں بندوک اِنت۔ ھمے واستہ ایردست ءِ زانت پہ نوآبادکار ءَ ھترناک اِنت پرچاکہ ایردست ءِ زانت نوآبادکار ءِ بَرَھّکی ءُ کانود ءِ سر ءَ جُست ایر کنت، تاڑءُ تیلانکی، زلم ءُ زوراکی ءِ بگیری ءَ پاد آیگ ءِ سکین ءَ دنت ءُ ایردست ءِ زانت ایردست ءَ یکمُشت کنت ءُ گہگیری ءِ راہ ءِ شون ءَ دنت۔ ھمے واستا فینن گُشیت" نوآبادکار چہ ھما ساھت ءَ تُرس ایت وھدے کہ ایردست وتی پُشدر ءُ گوستانک ءَ سرپد بہ بیت۔"

بے سمائیں مردم ءِ سر ءَ ھاکمی کنگ بیت بلے باسمائیں مردم گہگیری ءِ راہ ءَ دْرچنت ءُ راجی پجار ءَ رَکین ایت۔ ھمے واستا نوآبادکار دُرستاں پیسر ایردستیں مھلوک ءِ سما ءُ زانت ءِ پُلگ ءِ جہد ءَ کنت دانکہ آ گہگیری ءِ راہ ءَ در مہ گیج ایت ءُ یک راجے اگاں بے سما بوت گڑا زورآور ءَ پہ ھاکمی اَرزان بیت۔انچوشکہ گوگی وا تیونگو  نبشتہ کنت کہ " زبان زانت اِنت ءُ زبان ءَ پجار، دود ءُ ربیدگ ءُ گوستاک ھمگرنچ اَنت ءُ پجار، گوستانک ءُ دود ربیدگ پہ راجے ءَ ھما توم اَنت کہ باندا پُلے جوڑ بنت ءُ نوکیں پدریچ ءَ سر بنت۔" بلے اگاں زبان ھلاس کنگ بہ بیت، زانت ھلاس بیت ءُ زانت ءِ ھمرائی ءَ ھما راجی پجار، دود ربیدگ ءُ یاتمان ھلاس بیت ءُ پہ نوکیں پدریچ ءَ ھما توم پشت نہ کپ ایت کہ باندا پُلے ءِ دروشم ءَ در بئیت۔

 

زانت کُشی

 

ھمے داب ءَ وھدے ما ''زانت کُشی”ءِ گپ ءَ جن ایں گڑا اِشی ءِ بزانت ھمک ھما امل کہ یک راجے ءَ چی آئی سنچ ءُ سما، پگر ءُ سسا، جیڑگ ءِ بودناکی، آئی ءِ ھیال،لیکہ، راجی زبان ءُ پجار، گہگیری ءِ چیدگ یا دود ءُ ربیدگاں  پچ گیپت ءُ ایشانی ھلاس ءُ گار کنگ ءِ جہد ءَ کنت، آ زانت کُشی گُشگ بیت۔

زانت کُشی نوکیں لیکہے نہ اِنت۔ اِشی ءِ بندپتر مارا گوست ءَ بازیں جاھاں دست کپ ایت۔ چوشکہ ھمک وھد ءُ باریگاں تاکتوریں راج ءُ اِستاناں  نزوریں راج ءُ ٹولیانی سرااُرش کُتگ ءُ آیاناں گُلام داشتگ گڑا آ شری ءَ سرپد بوتگ اَنت کہ ایردستءِمہلوک ءُ زمین ءِ سرا داںھما وھدءَ  کوزہ برجم دارگ بوت نہ کنت دانکہ آ مجگی گلام جوڑ مہ  بنت پمیشکہ  زوراک ءَ پہ ایمنی ایردست ءِ زمین،مالءُ مڈیانی لوٹ ءُپل کنگءِ واستہ آھانی زانت ءُ زانشتی نزام ھلاس کتگ پرچاکہ اے زانت انت کہ گہگیریءِسکینءَ دنت۔وھدے کہ زانت ءُ زانشت ھلاس بیت گڑاگہگیریءِتاکت سرجم ءَ ھلاس بیت۔پہ درور بیبیلون تہذیب ءِ سرا آشوری بادشاہ ءِ اُرش،جئولس سیزار  لشکرءِ الیکزنڈریا ءِلائبریریءِسوچگ یاکہ انوگیں وھدءِ نوک جوڑبوتگیں استانانی نزوریں نسل ءُ راجانی زبان،دود ءُربیدگءُ راجدپتر ءِ  ولگوج کنگ۔اے سرجم ءَ یک جوڑ کرتگیں رھبندے ءِ ھساب ءَ زانت کُشی ءِ شون ءَ دینت۔

اگاں ما اے گالبندءِ پشدر ءِ گپ ءَ بجن ایں گڑا ما پیسر گشتگ اَت کہ  زانت کُشی ءِلیکہ باز کوھن اِنت  بلے ’’epistemicide’’  گالبند اولی رندءَ  ما  پرتگیزی زانتکار بواوینٹوراڈی سوسا سینٹوز ءِ نبشتانکانی تہ ءَ  مارا گندگ ءَ کیت۔سینٹو ءَ 2000 ءِ دہک ءِ بندات ءَ روبَرکَتی نوکیت ءُ نوآبادیاتی نظام ءِ میان ءَ سیادی ءِ چارگ ءِ وھد ءَ اےگالبند ءِ کارمرز کنگ ءَ بندات کنت۔ بہ گپت ءِ سینٹوز زانت کشی (epistemicide) یک مُھکمیں ترزکارے کہ تاکتور ٹولی،استان یا راج  گوں گیشینتگیں رھبندے ءَ نِزوریں ٹولی ءُ راجانی  زانت ءِ نظام ءَ ھلاس کنگ یا آھانی زانت ءَ کم لیکگ ءِکوشِست ءُ جہد ءَ کن اَنت۔ایشی ءَ ابید وتی جوڑ کرتگیں نظامءَ آھانی سرا مُش ایت۔

آئیءِردءَروبرکت ءِدیمروی کنگءُ دگنیا ءِ  تہ ءَ  وتی  ایجمنی ءِ منارینگ ایوک ءَ جسدی کُشت ءُ کوش ءُ کوزہ گیری نہ بوتگ بہ گندئے ایشی ءِ مستریں سوب کالونائزیشن ءِ وھد ءَاے دگہ راجانی  زانت ءِ نظام ءِ ولگوج کنگ بوتگ کہ چریشیءِسوب ءَ روچ مروچی ویسٹ ءِ جوڑ کرتگیں زانشتی رھبند،زبان، دود ربیدگ ءُ ایجمنی دگنیا ءِ سرءَسانمند اِنت۔ دیمترءَ آ وتی گپاں گیشین ایت ءُ گُشیت کہ مروچی  ویسٹ وترا پلگاریںءُ دودمانیں راجے لیک ایت یا دیمروی کتگیں راجے ءِ بستارءَ وتءَ پیش دار ایتءُ اے دابیں رھبند کہ دگنیا ءِ میانءَ جوڑ کرتگ ئے کہ ایشی پشدر ءَ بلاھیں درناکیں کسہ ھست اِنت کہ ویسٹ ءَ اے سرجمیں چیزانی گرگ ءِ ھاترا  پنچ سد سال یکشلہ ایردستیں راجانی زانت کُشی کرتگ۔پہ درور اَبیدء روبرکتی فلسفہ ءَ آھانی سائنسی علم ءُ زانت، آھانی زبان دود ءُ ربیدگ،لبزانک،راجی پجار، گہگیری ءِ سنچءُ اےدگہ ھمک شئے کہ آھانی واستہ  پھربندگ ءِ سکین بوتگ اَنت۔اے سرجمیں چیزاں چہ راجاں پچ گِپت اَنت۔نوں ادءَ اے ھبر پہمگی اِنت کہ  ایشانی ھلاس کنگ ابرمی کزایے نہ بوتگ بہ گندئے یورپءُ روربرکتی زورگیرانی واستہ پہ ھاکمی کنگءِ ھاترا اےگپ  اَژدری اَت کہ آ یونیورسل بالادستی ءِ داوا ءَ  بہ کن اَنت ءُ وتارا دگنیا ءِ توک ءَ دودمانءُ نوکیں راجےبہ منارین اَنت۔

دومی نیمگءَ اگاں ما بنی آدم ءِ بندپترءِ سرا چمشانکے بہ دے ایں گڑا ایشی ءِ تہ ءَ  یک گپے تچکی ءَ مارا گندگ ءَ کیت کہ کجام ھم دور باریگاں وھدے کہ تاکتوریں راجءُ ٹولیاں نزوریں راجانی سرا اُرش کتگ یا آھاں وتی ایردست جوڑ کُتگ گڑا ایشیءِ واستہ آھانی گورءَ دو مزنیں اوزار بوتگ اَنت۔اولی جسدی گرءُدار بزانکہ لشکر،توپ، بمبءُ پہ تاکت ءِزورءَ  زوراکی کتگءُ آ راج ءُ ٹولی وتی گلام جوڑ کُتگ اَنت۔دومی مزنیں سلاہ یا گلام جوڑ کنگ ءِ وسیلگ زانت ءِ سرا اُرش کنگ بوتگ ءُ اے ھما سلاہ ات کہ ھمک زالم ءُ زوراکیں  نوآبادیات ءُ سامراجی تاکت ءَ کارمرز کتگ کہ مروچی بلاھیں کواس ءُ زانتکار اشی ءَ "epistemicide”زانت کُشی“ ءِ نامءَ دینت-۔بہ گند ئے اے گالبند گوشگ ءَ اینکس مزن مہ بیت بلے اے گالبند ءِ تہ ءَ سرجمیں دگنیا ءِ ایردست ءُ نزوریں راجانی دردناکیں داستان درشان کنگ بنت۔زانت کُشی ءِ مول ءُ مراد ایوک ءَ کتاب، کتابجاہ ءُ زبانانی گار کنگ نہ اِنت بہ گند ئے اے دنیا ءِ چارگ ءُ سرپد بوئگ ءِ راہ ءُدرانی ھلاس کنگ اِنت۔یک راجے ءِ پگر ءُ ھیالانی مٹ ءُ بدل کنگ ءُ آیاں چہ آھانی زمین، زبانءُ دود ءُ دودمان ءِ یاتانی ولگوج کنگ ءُ ایشی ءَ پد وتی جوڑ کرتگیں گپتمان، ھیال ءُ لیکہ،دودءُ دودمان، آھانی سرا مُشگ اِنت۔

 

اے ”زانت کشی“ ءِ کسانیں پجارے ات بلے نوں ما جھد کن ایں کہ ایشی ءِ مکینزم ءَسرپد بہ بہ ایں دانکہ شھمیں رنگے ءَ زانت کُشی ءَ پھم اِت بہ کن ایں۔زانت کُشی ءِ جتا جتائیں ترزکار ھست اَنت۔ چوشکہ زبان کُشی، راجدپتر ءِ مٹ ءُ بدل کنگ،وانگی نظام ءِ ولگوج کنگ،وانگی ادارھانی سرا اُرش ءُ پابندی جنگءِ ھواری ءَ کواس ءُ زانتکارانی کُشگ  ھوار اِنت۔

 

زُبان کُشی

 

زبان کُشی چوناھا زانت کُشی ءِ  ارزشتداریں اوزاراں  چہ یکے کہ ھمک وھد ءَ مارا مزنیں تاکتور ءُ زورآورانی نیمگ ءَ چہ کارمرز کنگ ءَ  گندگ ءَ  اَتکگ۔ زبان تہنا  گپ جَنَگ ءِ واستہ کارمرز نہ بیت بہ گند ئے اے وتی تہ ءَ سرجم ءَ یک راجے ءِ پجار ءِ بِستارے دار ایت۔ اے یک راجے ءِ پگر ءُ سسا، درد ءُ رنج، گوست ءُ ھست، زمین ءِ گوں سیادی،دود ءُ دودمان  ءُ راجی پجار ءُ آئی ءِ وجود پیشدارگ ءِ کار ءَ کنت۔ پمیشکہ زبان ءِ سرا اُرش کنگ ءِ بزانت زبان ءِ گوں ھواری ءَ  ھما راج ءِ ھستانک ءِ سرا ارش کنگ اِنت۔ھمے داب ءَ کینیا ءِ نبشتہ کار گوگی وتیانگو مارا  اے گپ ءَ شِھمیں  وڈے ءَ سرپد بوھگ ءَ کمک کنت۔آئی ءِ رد ءَ زبان  ایوک ءَ گپ جنگ ءِ وسیلگ نہ  انت بلکیں چیزانی چارگ ءُ پیشدارگ ءِ راجمانی نزّ ءَ  جوڑ کنت کہ آ ھمک راج ءَ گوں دومی ءَ جتا کنت۔چوشکہ  زبان ءِ تہ ءَ راجدپتر، پلسپہ، یات، ، درد،  چاگردی زانت ءُ زانشت ھوار اَنت۔وھدے کہ زورگیر ایردستیں مھلوک ءِ  زبانانی سرا بندش جنت یا آھانی ھلاس کنگ ءِجھد ءَ کنت گڑا آئی ءِ مکسد سرجم ءَ راجے ءِ  وجود ءِ ھتم کنگ ءِ جھد اِنت۔ گوگی اےزوراکی ءَ کلچرل بمب ءِ نام ءَ دنت کہ آ گُش ایت ایشی ءِ وسیلگ ءَ یک راجے ءِ زانت ءُ شعور ھتم کنگ بیت۔ھمے داب ءَ وھدے راجے ءِ کرّا پجارءِ اےچیدگ پولگ بیت گڑا آراج راجے نہ مان ایت۔چوشیں ھزارانی کچ ءَ مئے گور ءَ درور ھست اَنت کہ زالم ءُجابراں مدامی نزوریں راجانی سرا ھاکمی کنگ ءِ واستہ آھانی زُبان کشی کتگ۔پہ درور بَرتانیَہ ءَ انڈیا ءَ، پَرانس ءَ اَلجیریَہ ءَ،  پرتگیز ءُ اِسپینی ءَ ماں لیٹن اَمریکہ ءِتوک ءَ وتی ناشرکاری کرتگ اَنت۔ ایشی ءِ تچکیں درورے ما  بَرتانیَہ ءَ دیست کن ایں کہ آئی ءِ انڈیا ءَ آیگ ءَ پیسر ھندوستان یک بلاھیں بندپترے ءِ واجَہ بوتگ ءُ ایشی ءِ تہ ءَ ھزارانی کساس ءَ دمگی ءُ راجی زبان ءَ ھبر کنگ بوتگ ءُ آھاں وتی زُبان ءُ بندپتر ءِ سرا پھر بستگ بلے وھدے  بَرتانیَہ ءِ پاد ہندوستان ءِ زَمین ءِ سرا کپ انت گڑا سرجمیں چیز مٹ بوگ ءَ بندات کن انت چوشکہ بَرتانیَہ ءِ یک زانتکار ءُ بیروکریٹ تومس بیبنگٹن میکالیں وھدے 1835 ”منٹ اون ایجوکیشن “ءِ نام ءَ یک کانُود ءِ دیم ءَکار ایت کہ سرجم ءَ یک کالونیل پالیسی بیت کہ  ایشی ءَ پد سرجمیں ہندوستان ءِ تہ ھندی زُبانانی سرا بندش جَنگ بیت ءُ اِنگریزی وانینگ بندات بیت۔کجام ھم مردم وھدےانگریزی گپ نہ زانت آھاں کم لیکگ بیت ءُ اے دگہ آسراتی دیگ نہ بیت کہ چریشی سوب ءَ ہندوستان ءِ جند ءِ  تہ ءَ بازیں ھندی ءُ دمگی زبان گار ءُ بیگواہ ءَ ھوار نزور تر اَنت۔ایشی ءَ ابید ما روچء مروچی ھم دیست کن ایں کہ ایشیاء ءُ اپریکہ ءَ ھوار بازیں  زمینے  چہ گلامی ءِ سانکلاں در آیگ ءُ آجو بوگ ءَ پد ھم روبَرکَت ءِ گلام جوڑ انت بزانکہ جسدی جھت ءَ وترا آجو کنگ ءَ سوبمَند بوتگ انت بلے مجگی بُنیاد ءَ انگت روبَرکَتی استانانی گلام انت۔سینٹوز پمیشکہ زور دنت ءُ گوش ایت کہ زانت کُشی ءِ تہ ءَ مستریں اوزار زُبان کشی اِنت کہ چریشی ءِ سبب ءَ بازیں راجے گلام جوڑ کنگ بوتگ۔

 

آسر

            زورگیری ءِ نظام ءَ   زانت کُشی ءِ   روشت ءُ  شوربندی   ھر دور ءُ باریگ ءَ گندگ ءَ اَتکگ اَنت کہ زورگیر ءِ  ہچبر    زانت، کواس ءُ زانشتی   بند ءُ بست       چُکچینی ءِ آماچ کُتگ اَنت ۔  زانت کُشی لبزی مانا ءِ بُنیاد ءَ  ایوک ءَ زانت ءِ  بُن ءُ بیہاں چہ  ھلاسی نہ اِنت بلکیں اے یک اَنچیں       روشتءُ زہنیتے  ءَ پدّر کنت کہ آ    زانت ءُ  زانوگری ءَ پہ وت ھترہ یے مار ایت ءُ اِشی ءِ     ھلاسی ءِ  ھاترا   جتائیں ھُنر ءُ    رِپک ساز ایت۔ بُن اسل ءَ   زورگیر ءِ نز ءَ زانت ءُ شعور ہما         تاکت     اَنت کہ  منی مادی  گروناکی ءِ            وجود ءَ   ھترہ  ءِ دیمپا  ن کن اَنت۔ پمیشکہ زورگیر ءَ  ہمک ھند ءَ کہ وتی پنجگ سَک کُتگ اَنت گُڑا اود ءَ  زانت ءُ زانوگری ءِ ھمرائی ءَ     ھندی  زُبان،دودمان، کواس ءُ زانشتی   بندءُ بست   ہاسیں نشانگ ءِ بہر کُتگ اَنت ۔