بالاچ آسے ماں ھساراں بَلیت | زبیر داد بلوچ

 

بالاچ آسے ماں ھساراں بَلیت

زبیر داد بلوچ

 

 باز مردمءَ بہ گندئے شیکسپیئرءِ اے گشتن اشکتگ کہ ”نامءِ تہءَ ھست چی؟ “آکبتزانتی (Astrology) ءِ ردءَ ھر چیز کہ ھست انت آ نامءِ پشتءَ چیر انت۔ ھندوستانءِ آکبتزانتانی گشگ اِنت کہ، نام کہ ھست آ زندگیءِ ربیدءِ مکسدءَ گیشینیت۔ چہ نامءَ ما انسانءِ کردار، بودناکی ءُ چکاسبندءَ بانداتءِ پال جت کنیں۔

 ویدک آکبتزانتی گشیت کہ مردم وتی نام گوں گوم مانا(Auspicious)ءَ گچین بہ کنت، نام گوں بے گوم مانا(Inauspicious) زندگیءَ تباہ کت کن اَنت۔ ھندیءَ شوکیں گشتنے کہ Yatha Naam and Guna  متلب کہ ہما رنگءَ کہ نام انت ھما دابیں سپت۔

دنیاءِ ھر کجام ھندءَ وھدے زھگے ودی بیت یا آیانی پیداک بوگءَ  پیسر پہ آیاں نام ایر کنگ بیت۔ اے نام بہ گندئے چہ مات ءُ پتءِ نیمگءَ چہ ایر کنگ بہ بنت یا دگہ سیاد ءُ نزیکیں مردمےءِ نیمگءَ، ءُ ھمے نام آئیءِ زاتی زندءِ بہر جوڑ بیت۔

داتگیں نام بازیں چیزانی چیدگ اَنت انچوشکہ دود، رواج، راجدپتر، نرمادگ یا دگہ انچیں سان کہ دمگ یا کھولءَ چہ زیرگ بوتگ اَنت۔ مگربی چاگردءَ نام سے بہرءَ اَنت پنام،   سَرنام ءُ میانام۔ ھر چاگردءَ جتا اِنت عربی نام چہ پت ءُ پشت پداں چہ ایر کنگ بنت انچوشکہ؛ ابن، بزانکہ پلانیءِ چُک۔ دگہ مسالے چہ ایشیائی ماؤ زے تنگ انت، ماؤ اودءَ کھولانی نام انت ءُ تنگ داتگیں نامے۔ چین ءِ تہءَ زے کہ ھست آ ماؤءِ بن پرکی نامے۔

دنیاءَ نامانی سکیں مزنیں کردے ھست پرچا کہ ناماں گوں ربیدگی ءُ راجدپتری پژدرے ہمگرنچ انت۔ زورگیریءِ دورءَ زورآورءِ جہد ھمے بوتگ کہ آ  راجءِ زبان،  دود ءُ ربیدگ، راجدپترءَ گار ءُ گور بہ کنت۔ ھمے رنگءَ نامانی سکیں مزنیں کردے بوتگ کہ مردماں وتی نامانی سرءَ پھر بستگ۔ اے نام آیانی کھولی نام اَنت ءُ آیانی کھول مدام زلم ءُ زوراکیانی دیمءَ چو کوہ مِک بیتگ انت۔ زورگیرءِ جہد ءُ کوشست بازیں جاہاں بوتگ کہ مردمانی نام ءُ آیانی جاہ ءُ دمگانی ناماں بدل بہ کنت کہ آوکیں پدریچ چہ وتی پُژدرءَ نا آشنا ءُ بیگانگ بہ بیت۔ ھمے دابءَ ماں اپریکہءَ وھدے انگریز کاینت گڑا مردماں گلام جوڑ کن اَنت ءُ آیانی ناماں وت ایر کن اَنت۔ یک مزنیں درورے ماں اپریکہءَ مزن نامیں نبشتکار گوگی وا تھیانگو اِنت کہ انگریزانی نیمگءَ چہ آئیءَ جیمزءِ نام دیگ بیت بلے گوگی باز وھدءَ پد اے چیزءَ سرپد بیت ءُ جیمزءَ چہ وتی نامءِ دیمءَ دور کنت۔

گوگی وتی گُلگِدارےءَ گشیت’’برتانیہءَ مزنیں جہد ءُ کوشستے کُتگ کہ آئرلینڈءَ وتی ایردست بہ کنت، بلے مدام بے سوب بوتگ، ھمے برتانیہءِ لشکر کہ پُروش ورگءَ پد واتر بیت گڑا راہءَ اشاں برتانیہءِ جھمنندے دچار کپیت کہ آ  آئرلینڈ نندوک بیت، ھمے لشکرءِ کماندار ھمے مردءَ گوانک جنت ءُ یکیں جُستءَ کنت کہ”ما باز وھد بیت آئرلینڈءَ جنگ کنگءَ ایں، بلے بے سوب بوگءَ ایں، تو مارا گشت کن ئے کہ ما چے بہ کنیں دانکہ آئرلینڈءَ ایردست کت بہ کنیں ؟“ آ مرد پسو دنت” پہ ایردستیءَ دو چیز اژدری اِنت، اولی آیانی ناماں بدل کنگءِ جُہدءَ بہ کن اِت، دومی وتی زبانءَ آیانی سرءَ بہ مُش ات “۔ مروچی برتانیہءَ ھمے کار کتگ اَنت ءُ آئرلینڈ مروچی برتانیہءِ ایردست انت۔ پرچا کہ نامءَ وتی اندرءَ راجی زانت ءُ منانکی پژدرے گون اِنت کہ آ ترا پجّارے دنت۔ تو کہ آئیءِ نامءَ گوں برتانیہءِ نامءَ بدل کن ئے، گُڑا نوکیں دراھیں نامانی بُنیاد گوں برتانیہءَ بندوک بنت۔ دومی زُبان اِنت، تو کہ اے دوئیں پجّار بدل کُت اَنت، بزاں تو آیاناں انگلستانی یے جوڑ کُت ءُ پہ آیاں دگہ ھِچّ  پشت نہ کپیت۔

اے رنگیں درور بلوچستانءَ ھوار آئرلینڈ ءُ فلسطینءَ دست کپیت کہ زورگیرءَ ھندی مردمانی نام یا ھَند ءُ جاہانی نام پمیشکا بدل کتگ اَنت کہ ھندی مردم چہ وتی راجدپترءَ بہ سد اَنت، مردم کہ چہ وتی راجدپترءَ سدیت گڑا پہ آیاں گہگیری کنگءَ ھچ پشت نہ کپیت۔ ماں آئرلینڈءَ زورگیرءَ آیانی درچک ءُ دارنی نام ھم بدل کتگ اَنت، ھمے رنگءَ کہ فلسطینءَ زیتونءِ درچک فلسطینانی مجگءَ گوں بندوک اِنت ءُ محمود درویشءَ ھوار بازیں شاعراں زیتونءِ درچکءِ سرءَ شئیر ہم نبشتہ کتگ چوشکہ جاہے محمود درویش گشیت؛”زیتونءِ درچک یاتانی درچک اِنت “۔ ما دیست کنیں ھمے یکیں پندل ماں بلوچستانءَ کارمرز کنگ بوتگ ءُ تنی وھدیءَ داں برجاہ اِنت۔ منگوچر چوشکہ کلاتءَ ھندےءِ نام اِنت ءُ آئیءِ نام گوں گوستءِ شوانگےءَ گوں بندوک اِنت بلے مروچی زورگیرءِ نیمگءَ چہ  منگوچرءِ نام بدل کنگ ءُ خالق آباد کنگ بوتگ۔ اشیءَ ابید بلوچستانءِ بازیں ھَند ءُ مردمانی نام پمیشکا بدل کنگ بوتگ انت یا بوگءَ اَنت دانکہ ایردستیں مردم چہ وتی راجدپترءَ بہ سد اَنت۔ من گوں کوہلوءِ سنگتےءَ نشتگ اَتاں کہ آئیءَ کسہ کت کہ چون آئی براتءِ نام دربرجاہءَ بدل کنگ بوتگ۔ اے رنگءَ بازیں ورناھانی نام پمیشکا بدل کنگ بنت دانکہ یاگی ئیں تب ءُ میلےءِ نیمگءَ مہ رو انت۔ فیننءِ گورءَ ھمے ھیال گندگءَ کیت کہ زورگیری ھمے جُہد ءُ کوشست بیت کہ آ ھندی مردماں چہ آیانی راستیں راجدپترءَ چہ روتگاں ولگوج کنگ بہ کنت، پمیشکا گش اَنت کہ وھدے راجدپتر نہ مانیت گڑا گہگیری پش نہ کپیت۔

پمیشکا نامانی اِنسانی پجّارءَ یک مزنیں ارزشتے ھست، چیا کہ نام گوں ھما جاگہ ءُ زُبانءَ بندوک انت۔ پہ دَرور منی نام گوگی وا تھیانگو اِنت، پت ءُ ماتاں منءَ ھمے نام داتگ، اے اپریکی نامے ءُ اِشیءِ وتی بزانتے ھست، بلے برتانیہ کہ کَیت منی نامءَ گوں ”جیمز “ھوار کنت، بزاں جیمز گوگی۔ ءُ جیمز سرجمءَ یک نوکیں پجّارے کہ گوں من زُور بندگ بوتگ۔ جیمزءِ سیادی گوں اپریکہءَ نہ بوتگ، جیمزءِ سیادی گوں برتانیہءَ ھست انت۔ ھمے رنگءَ 1988 ءِ یک تامُرے ھست کہ آئیءِ نام ”روتگ “ اِنت، آئیءِ تہءَ اپریکی یے گرگ بیت ءُ گلام کنگ بیت ءُ انگریزانی گورءَ پہ نھادیگءَ بھا کنگ بیت آئیءِ نام کنٹا کنٹے (Kunta Kinte) بیت بلے آئیءِ واجہ آئیءِ نامءَ بدل کنت بلے آ نہ منیت گڑا آ ٹارچر کنگ بیت سک باز لٹ ءُ کُٹ کنگ بیت، گڈسرءَ آ منیت کہ آئیءِ نام کنٹا کنٹے نہ اِنت۔

دنیاءَ اے رنگیں درور سک باز اِنت بلے بیا اِت نوں بالاچءِ نامءَ چاریں کہ آئیءِ ربیدگی ءُ راجدپتری پژدر چی انت۔ بالاچ وتی نامءَ گوں وتی بزانتءَ گیشین ایت بزانکہ اے دو لبزانی جتگالے”بال “،”آچ “ اشیءِ مانا ءُ بزانت ہمیش انت کہ جمبوریں آچ بزاں ہما آچ/آس کہ اشیءِ سرے زمینءَ بیت ءُ سرے آزمانءَ انچوش بُرز ءُ جمبلاس بیت کہ ہر کس اشیءَ را گندیت۔ بلوچانی گورءَ اے نامءِ راجدپتری پژدر بالاچ بیرگیرءَ گوں بندوک انت۔

بالاچ، بلوچ راجدپترءِ کدآوریں بامردے بوتگ کہ آ دوداءِ برات بوتگ۔ سمی کہ دوداءِ میار بیت گڑا بیبگر پژّ نامیں مردے گوں وتی لشکرءَ کیت سمیءِ گوکانی سرءَ اُرش کن انت۔ چوشکہ دودا نوک سیر بیت بلے آئیءِ مات کیت آئیءَ شگان جنت:

آ مرد کہ میار جلاں

نیمروچءَ نہ وپساں کُلاں

گڑا دودا باہند کنت، روت بلے کُشگ بیت۔ آئیءِ کستریں برات بالاچ ودار کنت کہ آمزن بیت ءُ وتی براتءِ بیراں گپت۔

انچوش ھمے بیرگیریءَ سید چوش درشان کنت؛

داں کہ پہ سمیاں پیداک نہ بیت دودایے

پہ تئی دودایاں کدی بیرگیریں بالاچ نہ بیت

بالاچءِ کسہ ھمے رنگءَ روان کنت، بالاچ گورگیجءَ پد بلوچستان دگہ بالاچے ودی کنت۔ 1966 ءَ بابا ھیربکش مریءِ لوگءَ میر بالاچ مری ودی بیت۔ چوشکہ بالاچءِ نامءِ ایر کنگءَ باباءِ سرجمیں کبیلہ وش نہ بیت آیانی گشگ اِنت کہ بالاچ جنگولیں کارست بنت، اے نام چُکءِ زندمانءِ سرءَ گرانبار بیت۔ بلے بابا ھیر بکش مریءَ اے ھبر زانتگ اَت پمیشکا آئیءَ چکءِ نام بالاچ ایر کتگ اَت۔ ھمے رنگءَ مارا گندگ کیت کہ باباءَ ھما رنگءَ زھگءِ نام ایر کتگ اَت بالاچ مری ھما رنگیں کارستے جوڑ بوت ءُ داں گڈی ساہ ئِے پہ بلوچستانءَ ندر کت۔ آ 2007ءَ شہید کنگ بیت بلے بالاچ ازل، بالاچ ابد، بالاچ کوھانی سرمگیں بالاد گُشگ بنت۔ ھمے رنگءَ بلوچستانءَ مدام بالاچ وتی دلبندءَ ودی کُتگ بالاچ مریءَ پد دگہ ھم بازیں بالاچاں وتی سر بہ بلوچستانءَ ندر کتگ۔

انچوشکہ حنیف شریف وتی تامُر بالاچءِ تہءَ دو بالاچ نامیں کارست دیم پہ دیم کنت ءُ یک دومیءَ گوں تران کن انت:

بالاچ: بالاچ! کسے تئی زمینءَ پچ بہ گپت گڑا؟

بالاچ: گڑا من جنگ کناں!

بالاچ: تو کسان ئے جَنَگ بئے!

بالاچ: چی بیت، بلے زمین وَ زانت من آئیءِ هک ادا کتگ! ءُ پدا دگہ بالاچے کیت ءُ گُشیت اے منی زمین انت۔

بالاچ: جی ھو بالاچ مدام کاینت ءُ اے زمینءَ وتی کن اَنت.

چریشاں ابید ما  2023 ءِ ویلے زور ایں کہ اے ویلءَ سرجمیں بلوچستان ھور ءُ یکجاہ کت۔ دانکہ سرجمیں ویل لانگ مارچےءِ دروشمءَ سیاسی ءُ راجمانی جنزےءِ میانءَ مٹ بوت۔ اے نامءِ کارست ہم بالاچ ات، بالاچ مولابکش۔ اے نامءَ یکبرے پدا ہما راجدپتری کارستءِ سپت ءُ سان برجاہ داشت انت۔ یکرندے پدا بلوچستانءَ دگہ بالاچے کربان بیت، بلے اے رندی دگہ رنگےءَ۔۔ اے بری بالاچ مولابکشءِ دروشمءَ، کسان سالیں بالاچ وتی لوگءَ وتی مردماں گوں زندءِ اوشاتگیں روچاں گوازینگءَ بیت۔  بلے زوراکءَ مدام بالاچءِ نامءَ گوں ترس ءُ بیمے ھست انت پرچا کہ بالاچ چہ راجدپترءَ بلوچانی گہگیریءِ چیدگ اِنت۔ 29 اکتوبر 2023 ءِ شپءَ آپسرءِ لوگءَ پاکستانءِ چیریں کارندگ دور کن اَنت۔ لوگءِ مردمانی دیمءَ بالاچءَ بر اَنت۔ بلے بالاچءِ لوگ مردم پہ بالاچءِ آجوئیءَ کیس کن اَنت ءُ بالاچ سی ٹی ڈیءِ نیمگءَ تربتءِ آمیدگسءَ 21 نومبرءَ پیش کنگ بیت بلے آمیدگسءِ پیش بوگءَ ابید 23 نومبرءِ شپءَ آئیءِ لاش دگہ سے بیگوائیں ورناھانی ھمبرائیءَ بانکءِ چڑائیءَ دور دیگ بیت۔

بالاچءِ لاشءِ دور دیگءَ پد بلوچستانءَ یک انچیں جنزے چست بیت آ نہ تہنا بلوچستانءَ بلکیں سرجمیں پاکستانءَ ہم لرزین ایت دانکہ ھر نیمگءَ ھمے توار گوشاں کپیت کہ”بالاچ تیرے خون سے انقلاب آئے گا “۔ اے آشوبءِ مستریں کارست بالاچ انت، آئی کھولءِ مردم  اتنت ءُ پدا لس بلوچ بوت اَنت۔ اے جنزءِ سر چہ شہید فدا چوک تربتءَ چست بوت۔ بالاچءِ کھولءِ مردم آئیءِ مَیّتءَ گوں شہید فدا چوکءَ نندانک جن انت ءُ زھرشانی کن انت۔ بلے بالاچءِ جنگ مدام لس بلوچءِ جنگ بوتگ ءُ ھمے رنگءَ بالاچ مولابکشءِ جنگ ایوکءَ آئیءِ جنگ نہ بوت لس بلوچءِ جنگ بوت۔ ھمے نندانکءَ سرجمیں تربت ءُ ایدگہ دمگانی مردم ھوار بوت اَنت۔ ھپتگےءَ پد بالاچءِ مَیّت شہیدانی کبرستان زیارت شریفءَ زمینءِ باھوٹ کنگ بوت۔ اے جنازہءَ ریاستی ھما گپتمان پروش دات انت کہ آ مدام مکرانءَ زکری ءُ نمازیءِ نامءَ دیوالے مک کنگ بوتگ۔ اے جنازہءَ مردیناں ھوار زالبول اوں ھوار بنت گوں۔ اے نندانکءِ وھدءَ کہ وھدے ھُوتمان وڑیں ریاستی کارندگ گوں ریاستی گپتماناں دیم دیگ بنت، ھمے نندانکءَ وھدے ھوتمان نشتگیں زالبولےءَ ھمے گشیت کہ شمارا گپ جنگءِ اجازت نیست پرچا کہ شما چہ ھاران ءُ نوشکےءَ اتکگ ات ءُ بالاچ مئے لوگءِ زھگے۔ ھوتمانءِ ھمے ھبر ریاستی گپتمانءِ بہر انت کہ مدام بلوچءَ را شھر ءُ دمگانی  ھسابءَ بہر ءُ بانگ کنگءِ جہدے۔ بلے اے جنزءَ نہ تہنا مذہبی گپتمان پروش دات انت بلکیں، دمگی، سیمسری، زبانی ءُ ایدگہ کلیں ریاستی گپتمان نزور ترینت انت۔ پدا اے جنز تہنا تربتءَ نہ اوشات بلکیں مداں مدانءَ سرجمیں بلوچستانءَ جُنز ات۔ پرچا کہ بالاچ بلوچستان ات ءُ بلوچستان بالاچ۔ اے جنز کہ بالاچءِ ناھَکیں کوشءِ بَگیریءَ چست بیت سرجمیں بلوچستانءَ ھور کنت۔ ھر کس کہ اے جنزءِ بہر بیت گڑا درست بلوچ ءُ بلوچستانءِ نامءَ گوں ھوار بنت۔ بالاچءِ کوشءِ بَگیریءَ پاد اتکگیں جنز تہنا بالاچءِ کوش نہ بوت سرجمیں بلوچستانءِ زلم ءُ زوراکیانی ھلاپءَ درستیں بیگواھیں مردمانی آجوئی ءُ بلوچ چکچینیءِ بگیریءَ یک زرمبشتے بوت۔ پرچا کہ بالاچ نامیں کارست بلوچستان بنت ءُ اے ھبرءَ بالاچءِ مستریں گھار کنت کہ آیاں وَ منی برات جت ءُ شہید کت بلے من نہ لوٹاں کہ ایدگہ بیگواھیں ورنا چوش جَنَگ ءُ کُشگ بہ بنت۔  پہ بالاچءِ گھارءَ منءَ ولیم ارنسٹ ہینلیءِ اے رِد یات پیداک انت کہ” نستگیں تالہءِ دستءَ منی سر ھوناں چہ میچل ات، بلے بِھ جہل نہ بوت “۔   

ھمے رنگءَ ناکو ناسر کہ آئیءِ چُک بیگواہ اَت۔ ھمے جنزءِ وھدءَ آجو کنگ بوت بلے وھدے  کہ ناکو ناسرءَ  اھوالکارے  جست کنت کہ تئی مردمے ھم بیگواہ اِنت؟ آ پسہ دنت کہ ھو منی چُک بیگواہ کنگ بوتگ بلے انوں لہتیں روچ پیسر آجو کنگ بوتگ۔ گڑا اھوالکار گشیت تو نوں رو ئے؟ ناکو ناسر پسہ دنت داں ھما وھدءَ اے نشتگیں مردمانی چک ءُ پت آجو نہ بنت من ھم نشتگاں۔ بالاچءَ بلوچستان سرجمءَ مھکم کت۔ بالاچءِ نام بلوچستان بنت ءُ نام اِنسانی پجّارءِ تہءَ یک مزنیں کِردے ھست، چیا کہ نام گوں ھما جاگہ ءُ زُبانءَ بندوک بنت۔ نام، زبان، دود ءُ ربیدگ وھدے کہ زندگ بنت بلوچ ءُ بلوچستان زندگ بنت۔

ھمے رنگءَ آرتھر ملر وتی کسمانک دی کروسیبلThe Crucible))ءِ آسری دانکاں گشیت:

 پرچا کہ اے منی نام اِنت! گڑا چیا دگہ یکے منی زندءَ منءَ رست نہ کنت! پرچا کہ من دروگ بنداں ءُ وتی جندءَ گوں دروگاں شون دات کناں! بلے من آیانی پادءِ چیرءِ ھاک بوت نہ کناں کہ پاھو دیگ بوتگاں! من چون بے وتی نامءَ زندگ بوت کناں! من وتی ارواہ بکشاتگ؛ بلے نامءَ گوں سودا نہ جتگ۔

نامانی کرد دنیاءِ ھرچ کجا بوتگ ھاسکر زورگیریءِ دورءَ گیش بوتگ۔ ھمے رنگءَ ٹونی موریسن وتی کتاب” دوستدار “ءِ تہءَ نبشتہ کنت:

من ھچبر وتی پتءِ سنگتانی راستیں نام نہ زانتگ اَنت۔ انگت نہ زاناں اش۔ آیاں جتائیں نام کارمرز کتگ۔ یکبرے گوں چورھیں دودءَ، دگہ برے نامنیتگیں نام کہ انچیں جاورءَ پر کنگ بوتگ انت کہ آیانی رزامندی گوں نہ بوتگ۔ اگاں تو چہ اپریکہءَ اتکگ ئے، تئی نام چپءَ شتگ۔ البتہ اے سکیں مزنیں جیڑھے پرچاکہ اے ایوکءَ تئی نام نہ اِنت بلکیں سرجمیں کھولءِ نام اِنت، ٹک ءُ کٹمءِ نام اِنت۔ وھدے تو مر ئے، گڑا تو چون وتی سیاد ءُ وارساں گوں نزیکی کت کن ئے، وھدے تئی نام گار کنگ بوتگ؟ اے سک باز نفسیاتی ٹپ ءُ ٹورے۔

 

آسرءَ من گشگ لوٹاں کہ نام ایوکءَ پہ توارءَ ایر کنگ نہ بنت بلکیں نام کردار بنت چوشکہ بلوچستانءَ چوشیں ناماں چہ سریچ اِنت، دودا، بیبگر، سمی، بانڈی یا دگہ باز نام اَنت کہ کردار جوڑ بوتگ اَنت ءُ کردار اَنت، ھمے ناماں چہ یکے بالاچ اِنت کہ ھرچ وھد ءُ باریگءَ وتی کارستاں مٹ کنان ءُ پیداک اِنت بلے آئیءِ نامءَ گوں گہگیریءِ پژدر مدامی برجاہ انت۔ مروچی بالاچءِ نامءَ کئے نہ زانت؟ بہ گندئے بلوچءِ چُک چک بالاچءَ زانت ءُ بالاچءِ نامءِ سرءَ پھر بندیت۔ بلوچ سرزمینءَ چوشیں بالاچیں سر وتی کُٹّءَ جاگہ داتگ۔ پمیشکا داں بلوچی نام زندگ اَنت گڑا اے زمینءَ کس پچ گپت نہ کنت۔

 

بالاچ نمیران اِنت بالاچ سِلاہ بند اِنت

بالاچ مدام کوھاں ھُوکّانی شکارءَ کنت

 

 

References:

http://astrologyfutureeye.com

http://study.com

Thebsac.org

https://paridhibadgotri.in

Frantz Fanon, Wretched of the Earth, 1961

https://theguardian.com

Hooks, Kevin, director. Roots: The Gift. Television film. Written by D. M. Eyre Jr. ABC, 1988.

Faqeer Shad, Meeras(مِیراث), 2016

Haneef Shareef, Balaach, 2009

https://www.balochyakjehticommitte.info

https://www.poetryfoundation.org

Arthur Miller, The Crucible, 1953

Toni Morrison, Beloved, 1987