گوست ءُ انوگیں زرمبشت ءِ تہ ءَ بلوچ زالبولانی کِرد

گوست ءُ انوگیں زرمبشت ءِ تہ ءَ بلوچ زالبولانی کِرد:

بلوچ زالبول ءُ راجدپتر ءِ زرمبشت

 نبشتہ کار :شاھان بلوچ

ما اگاں دگنیا ءِ زرمبشتاں بوانیں ءُ بزانیں آیانی سوبمندی ءِ مزنیں سوْبے زالبولانی کرد بوتگ۔۔ دُگنیا ءِ زرمبشتانی تہ ءَ (پرانسیسی آشوب ،بالشویک ءِ آشوب ،اپریکہ ءِ تہ ءَ لبنان، الجزائر ، ایشائے تہ ءَ کوریا، ملیشیا ءُ ویتنام) زالبولاں مزنیں کَچّے ءَ بھر زُرتگ ءُ راجی جُنزانی تہءَ وتی کِرد پیلو کُتگ ءُ جنز سوبمند کُتگ آں۔ ھمے رنگ ءَ راجدپتر ءِ تہ ءَ بلوچ زالبولانی جھد، جنگ، سیاسی چِست ءُ اِیر جوانیں رنگے ءَ گِندگ ءَ کاینت۔بلوچ زالبول گوست ءِ ھَرچ وڑیں گَھگیری ءِ بھر بوتگاں ءُ مردین آدمانی ھم کوپگ بوتگ آں۔کرن ءُ باریگ گوزگ ءَ پد اوں بلوچ پُسّگ نا ایوک ءَ وتی راجدپتر ءِ زالبولانی سرا پھر بندیت بلکیں آھاں وتی راجی سروک ءُ راھدربر ھم گُشیت۔ اژدومی کرن ءَ مھناز ءِ گَھگیری، بانڑی چاکر ءِ جنگ ءُ راھشونی،  نوزدمی کرن ءَ گُل بی بی ءِ جھد ءُ کمبر ءِ مات سُلتان ھاتون ءِ کِرد بلوچ راجدپتر ءِ تہا جوانیں ءُ شریں دروشمے ءَ گِندگ ءَ کاینت ءُ ھِچ رنگ ءَ شموشگ نہ بنت۔ ھمے رنگ ءَ لُمّہِ وتن بانک کریمہ بلوچ ءِ سنچ، پکر ءُ جھد، راجی زرمبشت ءِ تہا یک جھدکاریں کارِستے ءِ دروشمءَ گِندگ ءُ زانگ بیت۔ 

اگاں ما دُگنیا ءِ راجدپتر ءَ پٹ ءُ پول بہ کنیں داں اے زانگ بیت کہ گوست ءَ پادرسی نِزام بوتگ۔ بِزاں زالبول زِندے ھَر پِڑ ءَ پُشت ءَ دور دیگ بوتگاں۔ آھانءَ  بس لوگ ءِ کار ءُ چُکّانی چِن ءُ لانچ ءِ یک مشین ءِ جوڑ کنگ بوتگ۔ زالبول سیاسی، چاگِردی ءُ دُگنیاہی ھرچ وڑیں جھداں چہ دور کنگ بوتگءَ۔ بلے اے وھد دور نہ اَت کہ زالبولاں نہ تھنا وتی بُنّکی ھک بلکیں سیاسی ءُ چاگِردی ھَکّانی واستہ وتی جھد بندات کُت۔ اے وھد ءَ زالبولاں پادرسری نِزام پروش دات۔ اے گواھی ءَ مارا راجدپتر دنت کہ دُگنیا ءِ تہ ءَ دو مزنیں 

آشوب، پرانسیسی آشوب(1789) ءُ بالشویک آشوب (1917)، اَنت کہ اے زالبولاں بندات کُتگاں۔ ھمے رنگ ءَ بلوچ زالبول ھم چہ چاگِردی ھَدّ ءُ سیمسراں دراتکگاں ءُ وتی اُگبال ءُ زمین ءِ رکینگ ءِ ھاتِرا جھد اِش کُتگ۔اے مئِے راجدپتر ءِ زالبولانی جھد ءُ کُربانیانی سوب اِنت کہ مروچی بلوچ زالبول گوں سیاست ءَ ھور وتی بُنّکی ھکانی واستہ جھد ءَ اَنت۔

بانڑی شیھک

بانُک بانڑی شیھک ءِ سیادی چہ بلوچ جنگولیں ٹک ”رِند“ ءَ بیت۔ بانڑی واجہ شیھک ءِ دلیریں جنک ءُ میر چاکر ھان رِند ءِ ھکّیگیں گُہار بیت۔ پازدومی کرن ءَ میر چاکرھان وتی ٹک رِند ءِ سر کماش بیت۔ 30 سال رِند ءُ لاشار ٹک ءِ جنگ ءَ پد، میر چاکر حان دیم پہ مُلتان ءَ جُنزیت۔

 ءُ مُغل بادشاہ، ہمایوں، میر چاکر ءَ ستاگڈہ پنجاب ءِ زمین ءَ پہ سوگاتی میر چاکرحان ءَ بکشائیت۔

بانک بانڑی یک اَبرمندیں ءُ جنگولیں زال ءِ بیت۔ آئی ءَ را رند ٹک ءِ ”شھکاڑ“ گُشگ بیت۔ 1555 ءِ وھداں دِھلی ءِ سرا جنگ بیت۔ اے وھد ءَ مُغل بادشاہ ہمایوں، شیر شاہ سوری ءِ ھلاپ ءَ بلوچاں توار کنت۔اے اولی رند بیت کہ بلوچ یکمُشت ءُ تپاک بنت ءُ کِساس 130000ءِ کچّا یک مزنیں پوج ءِ روت دھلی ءِ کٹّگءَ ۔ اے سکیں مزنیں جنگ ءِ بیت ءُ اِشی ءِ تہا مزنیں کچّے ءَ بلوچ پُسّگ شھید کنگ بنت۔ گُڑا اے وھد ءَ بلوچ  پُشت ءَ کِنزنت۔ وھدے کہ اے پُشت ءَ کِنزنت داں سما کننت کہ بانڑی گوں آیاں ھوار نہ اِنت۔ کسے جُست کنت کہ بانڑی کُجا اِنت؟ داں پسو کئیت کہ بانڑی گوں کِساس 200 سِپاھیگ ءَ شیر شاہ سوری ءِ دیما چو کوہ ءَ اوشتاتگ ءُ پُشت ءَ کِنزگ ءِ واستہ ھِچ وڑا جاڑیگ نہ اِنت۔ وھدے کہ بانڑی توانگر ءُ مھکم بیت ءُ شیر شاہ سوری ءِ پوج ءِ دیما اوشتیت ءُ گَھگیری کنت داں سوری ءِ پوج ءِ کماندار ءِ بانُک بانڑی ءَ گُشیت کہ ”تو پُشت ءَ بو، ما گوں تو جنگ نہ کنیں پرچہ کہ تو یک زالبول ءِ“ داں بانُک بانڑی پسو دنت:

”اگاں من جنیناں تئ جَن ءِ ھزماں

جَن ھماینت کہ میتگاں نِنداں

پَنّ ءُ مُزواک ءُ مھپراں رنداں

گوں وتی مَرداں دزگُلائیشاں “

اے یک انچیں پسّو ءِ بیت کہ اے پسّو پُشت ءَ کِنزیتگیں ھما بلوچاں پدا توانگر کنت ءُ جنگجاہ ءَ دوبر کاریت۔ اے جنگ ءِ سوبمندی ءِ یک مستریں کِردے بانُک بانڑی ئیگ اِنت۔ اَنچو مَردُم گُشاں اگاں بانڑی ءَ کمان دست ءَ مہ کُتیں ءُ پُشت ءَ بہ کِنزِتیں داں اے جنگ سوبمند نہ بوتگ اَت۔ دِھلی ءِ جنگ ءِ سوبمندی ءَ پد بانڑی ءَ اے لیکہ پدّر کُت کہ زالبول چہ مردیں آدماں ھِچ کمتر نہ اَنت۔ بانڑی ءَ پادرسری نِزام ءِ رَدیں کارمرز کنگ پدر کُت۔ انچو جاھے ءَ نیلسن منڈیلا گُشیت ” آجوئی ھما وھد ءَ تا گِرگ نہ بیت وھدے زالبول چہ چاگردی ھد ءُ سیمسراں کشگ مہ بیت“۔ بانڑی ءَ نہ تھنا وتی دلیری ءُ مھکمی پیش داشتگ بلکیں آئی ءَ سرجمیں بلوچ راج ءِ مھکمی، زِکت، دِلیری ءُ تاگت دُرائیں دُگنیا ءَ پیش داشتَگ۔ انوگیں جنز ءِ تہ ءَ بی بی بانڑی ءِ مھکمی ءَ پہ درور بلوچ راج پہ وتی زالبولانی جھد ءَ کارمرز کنت۔بانڑی ءِ مھکمی ءُ دِلیری ءَ بلوچ زالبولانی تؤکل گیشتر کُت۔ آئی ءَ پہ آھوکیں پدریچ ءَ یک مھکمیں لیکہ ءِ دیم ءَ آؤرت کہ بلوچ زالبول پہ وتی ھک ءُ زمین ءِ رکینگ ءِ واستہ جھد بکنت۔

گُل بی بی

 اَنگریز لشکر 1839 ءَ بلوچستان ءِ سرا زورآور بیت ءُ دُرائیں بلوچستان ءِ سرا واجاھی کنت۔ پہ بلوچستان ءِ رکینگ ءِ ھاتر ءَ بلوچ با مرد ءُ بلوچ زالبول اَنگریز لشکر ءِ ھلاپ ءَ گَھگیری کن اَنت۔ چہ ھمے جنگولیں زالبولانی تہ ءَ یک زالبُولءِ بانک گُل بی بی ھم ھوار بیت۔1914 ءِ وھد ءَ یارمھمدزئی ٹک ءِ مردماں اَنگریزانی کاروان آنی  سرا اُرش کنگ  بندات کُت۔ وھدے کہ جاور سک نہ گیگ بنت گُڑا 

برطانیہ وتی یک اَپسرے بلوچستان ءَ روان دنت آئی ءِ نام جنرل ڈائیر بیت۔ جنرل ڈائیر اَنگریز پوج ءِ کماندار ءِ بیت۔ جنرل ڈائیر 19 اکتوبر 1854 ءَ بگر داں 23 جُولائی 1928ءَ گوں وتی زورگریں لشکر ءَ بلوچ چُکچینی ءَ گوں تُرندی ءَ برجم داریت۔ اَنگریز لشکر ءِ ھلاپ ءَ گَھگیری کنوکیں راھشونانی تہ ءَ بانک گُل بی بی ھم ھوار بیت۔ بانک گُل بی بی نہ تھنا جنگ کنت بلکیں آ لشکر ءِ کمان ءَ ھم سمبالیت۔ 1875 ءَبیگر داں 1920ءَ  برطانیہ ءِ لشکر ھمودا ساڑی اَت۔ اے مِیان ءَ بلوچ 

 ءُ  اَنگریز ءِ بازیں جنگ بوتگ اَت ءُ اے جنگ گوں تُرندی  ءَ دیم ءَ روان کنت۔ بلے بانک گُل بی بی وتی سروکی ءَ گوں دلیری ءُ  مھکمی ءَ انگریزانی ھلاپ ءِ جنگ ءَ باج بارت ءُ اَنگریزاں پروش دنت۔ گُڈسراں  اَنگریزاں وتی پروش منّ اِت  ءُ پہ سلاہ ءَ وازمندگ بوتاں۔ گُل بی بی ھم پہ سلاہ ءَ رازیگ بیت۔ ھمے رنگ ءَ گُل بی بی یک جھدکاریں  ءُ راھشونے ءِ دروشُم ءَ اے لیکہ ءَ پدر کنت کہ پہ بلوچ زالبولاں وتی زمین ءُ ھکانی واستہ گَھگیری کنگ المی اِنت۔

لُمہِ وتن بانُک کریمہ بلوچ

 ھمے رنگ ءَ بلوچ راجی جُنز ءِ تہءَ یک نامے لُمّہِ وتن بانُک کریمہ بلوچ ءِ  نام ءِ سرا ھم زانگ بیت۔

بانُک کریمہ بلوچ یک اَبرمندیں ءُ نزریاتی راھشون ءِ بیت۔ بانُک 10 پروری 1983 ءَ واجہ مھراب ءِ گِس ءَ دبئ ءَ ودی بیت۔ واجہ مھراب تُمپ ءِ جھمنند ءِ بیت بلے اے وھداں کہ بانُک ودی بیت واجہ مھراب گوں وتی ھاندان ءَ دبئ ءَ بیت۔ اے بانُک ءِ وشبھتی بیت کہ بانُک ھما گِس ءِ تہ ءَ ودی بیت کہ اُودا آئی ءِ سیاد ءُ وارِس چہ پیسرا راجی جُنز ءِ تہءَ جھد ءَ بنت ءُ بانک چہ اولی روچ ءَ راجی جنز ءِ ارزشت ءِ بابت ءَ سرپدی ھیل کنت۔ 2005 ءَ بِگر دانکہ 2020 ءَ بانک یک توانگریں راھشونے ءِ دروشُم ءَ پہ وتی زمین ءِ آجوئی ءُ بُنّکی ھَکّانی واستہ جھد کنت۔

بلوچستان ءِ راجی گلّانی تہءَ یک مزنیں نام ءِ بی ایس او  آزاد (بلوچ نودربر گل آزاد) ئیگ اِنت۔ بی ایس او آزاد ءِ دیمروی ءُ راجی جُنز ءِ تہءَ شریں رنگے ءَ کار کنگ ءِ مستریں کِرد ءِ بانُک ءِ بوتگ۔ بانُک کریمہ 2005 ءَ بی ایس او ءَ ھوار بیت۔ چوشکہ بی ایس او ءِ جُنز یک آشوبی جُنز ءِ بیت ءُ بانُک ھم دِلیر ءُ ابرمندیں راھشون ءِ بیت ءُ بی ایس او ءِ توکا مھکمیں  راھشونے ءِ دروشُم ءَ کار کنت۔یک دِلیریں جُھدکارے ءِ سوب ءَ بانُک 2006 ءَ بی ایس او ءِ سنٹرل کمیٹی باسک گِچین کنگ بیت۔ اے وھد ءَ بانُک ، بلوچستان ءِ تہ ءَ یک نام گپتیں راھشونے ءِ دروشُم ءَ زانگ بیت۔

ھمے رنگ ءَ 2008 ءَ بانُک بی ایس او ءِ جونئیر وائیس چئیر پرسن گِچین کنگ بیت۔ اے وھد ءَ بانُک وتی لیکہ ، سَسّا  ءُ شھزانتی ءَ گیشتر توانگر ءُ مھکم کنت۔ ھمے رنگ ءَ 2012 ءَ بانُک بی ایس او ءِ سینئیر وائیس چیئر پرسن گِچین کنگ بیت۔ اے وھد ءَ بانُک سک باز سَکّی ءُ جپاکشیانی دیمپان بیت۔ بلے انگت بانُک چو کوہ ءَ مھکم ءُ توانگر بیت ءُ پہ وتی راج ءَ جھد کنت۔ 

2008  ءَ پد بلوچ راجی آجوئی جُنز پاکستان ءِ  کاؤنٹر پالیسی ءِ زَد ءَ کیت گُڑاں بی ایس او سک باز جپاکشیانی  آماچ بیت ءُ آئی ءِ نِزور ترّینگے جھد کنگ بیت۔ اے وھد ءَ بانُک چو مھکمیں کلاتے ءَ اے جپاکشیانی دیمپان بیت ءُ وتی راج ءِ راھشونی ءَ کنت۔ اے وھد ءَ کہ بی ایس او  سرا بندش جَنگ  بیت داں  بانُک ءَ گَلّ ءِ درائیں زمہ واری کوپگ ءَ بنت۔ اے وھد ءَ بلوچ چُکچینی یک نوکیں دروشُم ءِ زوریت۔ 2014 ءِ وھد ءَ چئیر مین زاھد بلوچ ( چئیر پرسن۔ بی ایس او آزاد) کہ بیگواہ کنگ بیت گُڑا اے وھد ءَ بانُک یک اِکٹِنگ چئیر پرسن ءِ  دروشُم ءَ بی ایس او ءِ سروکی ءَ کنت ءُ راجی جنز ءَ برجم داریت۔ اے زمانگ ءَ بانک باز مھکم ءُ توانگر بیت۔ پہ چئیر مین زاھد بلوچ ءِ آجوئی ءِ واستہ بانُک یک زھرشانی نِندانکے ءِ جار ءَ جنت۔ ھمے دَرگت ءَ بانک 40 روچ ءَ یک زھرشانی نِنداک ءِ ما کراچی ءَ برجم داریت۔ وتی بازیں جھد ءُ کُربانیاں چہ بانُک 2015 ءَ بی ایس او آزاد ءِ اوّلی زالبولیں چئیر پرسن گِچین کنگ بیت۔ 2015 ءَ ایشیا ءِ تہ ءَ بانُک یک نودَربَر گلّے ءِ اوّلی زالبولیں راھشون جوڑ بیت۔ اے وھداں کہ بانُک بی ایس او ءِ سروکی ءَ کنگ ءَ بیت گڑا ھمے وھد ءَ بی ایس او بازیں اڑ ءُ جَنجالانی آماچ بیت۔ بی ایس او ءِ سرا پاکستان ءِ زلم ءُ زوراکی، گار ءُ بیگواہی ، تیر سُپتگیں کُنٹانی دور دیگ برجاہ بنت۔ اے وھد ءَ بانُک بلوچستان ءِ ھند ءُ دَمگاں ، گیشتر مکُران ءِ نیمگے زالبولاناں سرپدی دنت کہ شُمارا پہ وتی گار ءُ بیگوائیں مَردُماں ءُ بُنّکی ھَکّانی واستہ اے اِستاں ءِ دیمءَ آھگی اِنت ءُ گَھگیری کنگی اِنت۔ 2008 ءَ ڈاکٹر ھالد ءِ شھید کنگ اے گواھی ءَ دنت کہ بانُک چنکس دلیر ءُ توانگر بوتگ۔ ھمے وڑا ءَ 2017 ءَ ماسٹر نورجان ھم شھید کنگ بیت۔ بانُک ءِ نزیکیں سیادانی شھید کنگ ءَ پد اوں بانُک ءَ وتی جھد ءَ چو چِلتن ءَ مھکم داریت۔

بانُک اے وھد ءَ ھرچ سَلاہ ءِ گوں زمہ واری ءَ زوریت ءُ لس مھلوک  ءَ را شریں رنگے ءَ سرپد کنگے جھد ءَ کنت۔ ھمے رنگ ءَ بانُک سَلاہ کنت کہ بی ایس او ءُ بی این ایم یکجاہ ءُ ھور بنت ءُ یک سنّتی ءِ بی این ایپ ءِ نام ءَ جوڑ کنت ءُ دیمترا 2018 ءِ بی ایس او ءِ کونسل سیشن ءَ بی این ایپ ھلاس کنگ بیت۔ بی این ایپ ءَ ھر سئِے ماہ ءَ پد بلوچستان ءِ جتا جتائیں ھنداں مشکے، پنجگُور ، جاؤ، آواران، نال، تُربت، ءُ دگہ جاھاں وتی مراگشاں برجم داشت اَنت ءُ لس مھلوک ءَ را راجی جنز ءِ بابت ءَ سرپدی دات۔

بی ایس او ءِ 2015 ءِ کونسل سیشن ءَ اے سَلاہ کنگ بیت کہ بانُک کَینَڈا ءَ بُروت ءُ بلوچ ءُ بلوچستان ءِ جیڑھاں دُگنیا ءَ پیش بِداریت ءُ دیم ءَ بیاریت۔ پرچا کہ اے وھد ءَ بلوچستان ءِ سرزمین ءَ نِندگ ءُ سیاست کنگ سک گران جوڑ کنگ بوتگ اَت۔ اِستان ءِ زُلم ءُ زوراکی، روچ پہ روچ گیشتر بوھان اِتاں۔ کَینَڈا ءَ سَر بوھَگ ءَ پد بانُک یک گُلگِدارے ءَ گُشیت کہ ” بلوچستان ءِ جاور پہ بلوچاں نگیگ اَنت۔ من اِدا اتکگاں اے منی گَلّ ءِ سَلاہ بوتگ کہ ما وتی راجی جھد ءَ میان اُستُمانی پھنات ءَ ھم برجم بِداریں۔“ بانُک ءِ درانڈیھ بوھَگ ءَ پد بانُک ءَ بلوچستان ءِ سرزمین ءَ بازیں سَسّا ءُ لیکہ پشت گِپتگ ءُ ھمے سَسّاھانی سوب اَت کہ بازیں بلوچ زالبول راجی جنز ءِ تہ ءَ ھوار بوت۔ بانُک ءِ جھد ءُ کُربانیانی سوب ءَ 2016 ءَ بانُک ءِ نام بی بی سی ءِ 100  سانمدتریں زالبول راھشونانی تہ ءَ ھوار کنگ بیت۔

بانک وھدے کہ درانڈیھ بیت داں بازیں میان اُستُمانی گلانی کِرّہ روت ءُ بلوچ ءُ بلوچستان ءِ جیڑھاں دُگنیا ءِ دیم ءَ کاریت۔ اے درگت ءَ 2018 ءَ بانُک یو این (یونائیٹڈ نیشنز) ءَ جینڈر ایکوالِٹی ءِ سرا گپ کنت ءُ بلوچستان ءِ مَردُماں اے کلوہ ءَ دنت کہ زالبول ءُ مردین آدم برابرنت۔ بانُک گُشیت کہ زالبولاں اے ھک اَست کہ آ سیاست ءُ وانگ ءِ پِڑا گیش ءَ چہ گیش بھر بُزورنت۔ اے بانُک ءِ مھکمی ءِ سوب اَت کہ ”نیویارک ٹائمز“ ءَ وتی تاکبند ءِ تہ ءَ بی ایس او ءَ بلوچستان ءِ مَستریں نودَربَر گلّ لیکیت۔ 2017 ءِ وھد ءَ پاکستان بانُک ءَ را تُرسینگ  بندات کنت ءُ گُشیت کہ اگاں تو وتی سیاسی چِست ءُ ایر بند نہ کُتاں گُڑاں تو گوں تئ ھمراہاں ھوار شھید کنگ بے۔ بلے بانُک اے لیکہ ءَ رَد کنت ءُ اِستان ءَ را جواب کنت ءُ وتی کاراں گوں مھکمی ءَ برجاہ داریت۔ 2018 ءِ وھد ءَ بی ایس او ءِ 21 کونسل سیشن ءَ بانُک بی این ایم ءَ ھوار بیت ءُ زالبولیں جُھدکارے ءِ بِستار ءَ کار کنت۔

کَینَڈا ءِ زمانگ ءَ بانُک ءِ دلیری، تاگت، تؤکل انگت چو کوہ ءَ مھکم بیت۔ آ میان اُستُمانی گَلانی تہءَ مُدام بلوچ ءُ بلوچستان ءَ گپّ ءَ کنت ءُ اِستان ءِ راستی ءَ دگنیا ءِ دیم ءَ کاریت۔ اے وھد ءَ پاکستان باز جھد کنت کہ بانُک چہ اے راہ ءَ داھمی گار ءُ بیگواہ کنگ بہ بیت۔ ھمے رنگ ءَ 20دسمبر ءَ بانُک چہ کینیڈاءِ شھر ٹورنٹو ءَ بیگواہ کنگ بیتءُ 21 دسمبر 2020 ءَ آئی ءِ جون چہ ٹورنٹو زِروانےءَ دست کپ ایت۔

بانُک ءِ جھد ، جنگ، کُربانی ءُ گَھگیری ءِ سوب ءَ بی ایس او بانک ءَ را ”لُمّہِ وتن“ ءِ نام دنت۔ بِگندے اے وھد ءَ بانُک مئِے میان ءَ ساڑی نہ اِنت بلے آئی ءِ سَسّا ءُ لیکہ پہ ابدمانی زندگ اَنت۔ اے سَسّا ءُ لیکہ پہ آھوکیں پدریچاںءَ راھشونی ءِ کارا کننت۔ بانُک ءَ بلوچستان ءِ ھرچ ھند ءُ دمگاں آشوب آؤرت ءُ ھرچ بلوچ ءَ را سرپدی دات کہ پہ زِندگ بوھَگ ءِ ھاتِرا بلوچستان ءِ سرزمین ءَ گَھگیری ءُ سَرانی کُربان دایگ اَلّمی اِنت۔

بلوچ زالبولانی کِرد ءُ استیں دور ءِ زرمبشت

سیاست ءُ راجی جُنزانی تہا زالبولانی ارزشت ءُ کِرد ھِچ وڑا شموشگ نہ بیت۔ زالبولاں زِندے ھَر تَک ءُ پھناتاں، سیاست ءُ راجی جُھد ءَ ھوار ، مزنیں کِساسے ءَ بھر زُرتگ ءُ کِرد پیلو کُتگ۔ زالبولاں وتی راجی آجوئی ءِ جُنز، راجی اُگبالانی لوٹ ءُ لس مھلوک ءِ بار وتی کوپگاں بستگ ءُ جھد کُتگ۔ راجدپتر مارا اے گواھی ءَ دنت کہ گُلامیں راجانی تہءَ زالبولاں پہ وتی زمین ءِ وت واجھی ءِ ھاتِرا باز جھد کُتگ۔  آیانی تہ ءَ بسنتی دیوی، ھِندُوستان ءِ اُدّا دیوی، رانسم کوٹی، وینی منڈیلا چہ اپریکہ ءَ، پلستین ءِ لیلہ ھالد ءُ بلوچ راجی جنز ءِ تھا گُل بی بی، بانڑی شیھک ءُ سیمُک ءِ مزنیں کِرد ءِ گِندگ بیت۔راجی جُنز ءِ تہءَ بلوچ زالبولاں ھر اَھد ءَ وتی کِرد پیلو کُتگ۔ اَژدومی کرن ءَ بگر داں بیست ءُ یَکُّمی کرن ءَ بلوچ زالبولانی جھد ءُ گَھگیری یک شلءَ برجاہ بوتگ ءُ انگت برجاہ اِنت۔ انوگیں اھد ءَ راجی زرمبشت ءَ وتی دروشم مٹ کُتگ ۔ انوگیں اھدے جُنزے تہ ءَ بلوچ زالبولاں گیشا چہ گیش بھر زُرتَگ ءُ وتی راج ءِ راھشونی ءَ کنگ ءَ اَنت ءُ چہ بی وائی سی ءِ کُمک ءَ وتی کوم ءِ توار جوڑ بوتگاں۔ بی وائی سی انوگیں جنز ءِ تہ ءَ بلوچستان ءِ مستریں راجی گل اِنت۔ بی وائی سی 2018 ءَ جوڑ کنگ بیت۔ وھدے کہ برمش ءِ مات مَلک ناز شھید کنگ بیت داں برمش یکجھتی کمیٹی جوڑ کنگ بیت۔ دیمتِر ءَ 2020 ءَ اِشی ءِ نام مٹ کنگ بیت ءُ بلوچ یکجھتی کمیٹی ایر کنگ بیت۔ 2020 ءِ وھد ءَ بی وائی سی وتی جھد ءَ گوں زانتکاریں ءُ نزریاتی راھشوناں بندات کنت۔ انوگیں جنز ءِ تہءَ بی وائی سی ءِ راھشونی ءَ ڈاکٹر مھرنگ، ڈاکٹر صبیحہ، شاہ جی، سمی دین ، بیبگر بلوچ ءُ دِگہ بازیں جھدکارے کنگ ءَ اِنت۔ انوگیں اھدے  زرمبشت ءِ تھا بی وائی سی ءِ راھشوناں بلائیں کِرد ءِ پیلو کُتگ ءُ بلوچ راج ءِ تہءَ مزنیں کَچے ءَ سیاسی سرپدی آؤرتگ۔ دسمبر 2023 ءَ بی وائی سی ءِ اِسلام آباد ءَ لانگ مارچ بہ بیت یا جولائی 2024 ءَ گْوادر ءِ راجی مُچی بہ بیت یا 25 جنوری 2025 ءَ دالبندین  ءِ بلوچ راجی مُچی بہ بیت، بی وائی سی ءَ مزنیں کِساسے ءَ بلوچ راج ءِ تہءَ مٹی آؤرتگ۔ لانگ مارچ بہ بیت یا راجی مُچی، اے بی وائی سی ءِ انچیں جُھد بوتگ اَنت کہ اِشانی تہءَ بلوچستان ءِ جتا جتائیں دمگ ءِ مردُماں بھر زُرتگ ءُ راجی راھشوناں ھم شریں رنگے ءَ وتی راج ءَ را سرپدی داتگ ءُ اے اِستان ءِ ھلاپ ءَ گَھگیری کُتگ۔ اے جُنز ءِ تہءَ بی وائی سی سک باز جپاکشیانی ھم آماچ بوتگ۔ اِسلام آباد ءَ سردیں مولم ءَ بلوچ راج ، نودربر ءُ راھشونانی سرا آپ ریچگ بہ بیت یا راجی مُچی ءِ وھد ءَ گْوادر، تلار، مستونگ ءُ دِگہ بازیں جاھاں بلوچ راج ءِ سرا کریک ڈاؤن بہ بیت، اِشاں چہ گیش بلوچ راج، راھشون ءُ جھدکار جپاکشیانی دیمپان بوتگاں۔ اے وھداں کِساس یک سال ءِ سرجم اِنت کہ بی وائی سی ءِ راھشون زِندانیگ اَنت۔ اے اِستان ءَ بی وائی سی ءِ جنز ءِ نِزور کنگ ءِ باز جھد کُتگ بلے بلوچ زالبولیں راھشون انگت چو کوہ ءَ توانگر ءُ مھکم اَنت۔ بی وائی سی ءَ ابید بلوچستان ءَ دگہ ھم راجی گَل اسَت اِنت چوشکہ بی ڈبلیو ایف (بلوچ ویمن فورَم)۔ بی ڈبلیو ایف ءِ بُنھشت 2008 ءَ ایر کنگ بیت بلے آ وھد ءَ اے گل ءِ نام بلوچ ویمن پینل بیت۔ اے گَل ءِ بُنھشت زین گُل ءَ ایر کُتگ۔ آ وھداں اے گَل سک کم راجی جُنز ءَ گوں ھوار کار کنت۔ 2020 ءِ وھد ءَ اے گل وتی اسلی دروشُم ءَ کئیت ءُ زالبولانی واستہ وتی جھد ءَ بندات کنت۔ اے گَل ءِ مستریں جوانی اِش اِنت کہ اے گل پہ بلوچ زالبولاں یک تلّو ءِ کہ اُودا سیاسی ءُ چاگردی جھُد ءَ ھوار راجی جُنز ءِ تہءَ زالبول بھر زُرت کن اَنت۔ ھمے رنگ ءَ ما دیست کنیں کہ انوگیں جنز ءِ تہا بلوچ زالبول گوں مھکمی ءَ جھد کنگ ءَ اَنت۔ اے راھشون وتی راج ءِ توار جوڑ بوتگ آں۔ وتی بُنّکی ھکّانی لوٹ ءُ وتی گاریں مردُمانی آجوئی ءِ ھاتِرا گوں توانگری ءَ اے اِستان ءِ ھلاپ ءَ گَھگیری کنگ ءَ اَنت۔

پروپیسر نائیلہ قادری

بلوچ زالبول جھدکارانی تہءَ یک مزنیں ءُ نامگپتیں نام ئے پروپیسَر نائیلہ قادری ئیگ اِنت۔ نائیلہ 1965 ءَ بلوچستان ءِ  شھر ، شال ءَ ودی بیت۔ نائیلہ سیاست ءُ زالبولانی ھکّانی واستہ جھدکاری ءَ ابید یک مزنیں نبشتکار ءُ شائر ءِ ھم۔ اے وھد ءَ نائیلہ کینڈا ءَ درانڈیھ اِنت۔ مَردُمانی ھساب ءَ آہ 2012 ئیگ اِنت کہ کینڈا ءَ جاھمنندی کنگ ءَ اِنت ءُ پہ بلوچ راج ءِ جیڑہ جنجالانی ھاتر ءَ جھد ءَ اِنت۔ نائیلہ درانڈیھ ءِ کُلیں بلوچانی سر کماش اِنت۔ نائیلہ میان اُستمان گلانی تہءَ مُدام بلوچ ءُ بلوچستان ءِ زُلم ءُ زوراکیانی سرا گپ کنت۔

ڈاکٹر مھرنگ بلوچ

ڈاکٹر مھرنگ 3 پروری 1993 ءَ بلوچستان ءِ شھر منگوچر ءَ ودی بیت۔ چوناہ ءَ ڈاکٹر وتی وانگ ءِ زمانگ ءَ گوں زھرشانی ءُ سیاست ءَ ھوار بیت بلے وھد ءِ کہ 2009 ءَ آئی ءِ کماش کہ زورانسری بیگواہ کنگ بیت داں آئی ءِ سیاسی چِست ءُ ایر گیشتر توانگر بنت۔ 2011 ءِ وھداں کہ ڈاکٹر ءِ کماش ءِ تیراں گوں سپتگیں کُنٹ دست کپیت گُڑاں ڈاکٹر وتی جھد ءَ گیشتر مھکم کنت۔ ھمے رنگ ءَ 2017 ءَ ڈاکٹر ءِ برات ناصر بلوچ بیگواہ کنگ بیت گُڑا مھرنگ بلوچ ھاموشی ءِ آماچ نہ بیت بلکیں وتی جھد ءَ گیشتر توانگر کنت۔ اَستیں وھد ءَ ڈاکٹر بلوچ یکجھتی کمیٹی ءِ مرکزی آرگنائزر اِنت۔ گوستگیں چار ءُ پنچ سال ءَ کہ بی وائی سی ءَ ھَرچ کَدم ئے چِست کُتگ آئی ءِ سروکی ڈاکٹر مھرنگ ءَ کُتگ۔ مروچی کِساس یک سال ئے سرجم اِنت کہ ڈاکٹر مھرنگ گوں ایدگہ راھشوناں ( بیبو بلوچ ءُ گُلزادی بلوچ) زِندانیگ اِنت۔ 

ڈاکٹر صبیحہ بلوچ

ڈاکٹر صبیحہ بلوچ بلوچستان ءِ ضلع خضدار ءِ میتگ ” زاوا “ ءَ ودی بیت۔ صبیحہ ءِ  جھد ءِ سپر وانگجاہ ءِ زمانگ ءَ بندات بیت۔  2016 ءَ آ بلوچ نودربر سیاست ءِ تہ ءَ ھوار بیت۔ پدا 2018 ءَ ڈاکٹر صبیحہ ءَ بلوچ اسٹوڈنٹس ایکشن کمیٹی(بساک) ءِ وائس چیئرپرسن  گیچین کنگ بیت کہ اشی ءِ مول ءُ مراد سرجمیں بلوچستان ءَ بلوچ نودربراں وتی بُنکی اُگبالانی ھاترا  سیاسی بُنھشت ءَ یکمُشت ءُ یکجاہ کنگ اَت۔ اے وھداں صبیحہ بازیں سرھالانی سرا نبشتانک نویسیت پمیشکہ آ بازیں جیڑھانی آماچ کنگ بیت۔اے دُرایں جپاکشیاں ءَ ابید آ وتی جاہ ءَ مھکم بیت ءُ 2021 ءَ بساک ءِ چیئرپرسن گیچین کنگ بیت۔ گوں اے کرد ءَ آ دومی بلوچ زالبول بیت کہ آ یک نودربریں سیاسی گلے ءِ سروکی ءَ کنت۔  پدا  18 جون 2021 ءَ صبیحہ ءِ برات زورانسری بیگواہ کنگ بیت کہ آ وتی سیاسی چِست ءُ ایراں یلہ بہ کنت بلے آ پروش نہ وارت ءُ گیشتر مھکم بیت۔ 2023 ءَ بساک ءَ مدت ءِ ھلاس بوھگ ءَ پد  صبیحہ بلوچ یکجھتی کمیٹی (بی وائی سی) ءَ یک زانتکاریں جُھدکارے ءِ دروشُم ءَ ھوار بیت۔ جون 2024 ءَ بلوچ راجی مُچّی ءَ چہ بس یک ماہ یے پیسر شال ءَ زورآنسری بیگواھیں مردمے ءِ  آجوئی ءِ لوٹ ءِ زھرشانی ءِ وھد ءَ صبیحہ بلوچ دزگیر کنگ بیت۔ بلوچ راجی مُچّی ءِ وھد ءَ آئی ءِ پت ءُ برات ءِ سر ءَ دُروگیں ایپ آئی آر ءُ بھتام جنگ بیت، ءُ صبیحہ بلوچ ءِ لوگ ءَ چھاپہ جنگ بیت۔ آئی ءَ را اے ترس ءُ بیم دیگ بیت کہ آ چہ اے جُنز ءَ دور بہ بیت بلے صبیحہ بلوچ گیشتر توانگر بیت۔ اے وھد ءَ ڈاکٹر صبیحہ زانتکار ءُ نزریاتی راھشونے یے دروشُم ءَ پہ وتی راج ءِ جیڑھانی سرا گوں مُھکمی ءَ جُھد ءَ اِنت۔

ڈاکٹر شلی بلوچ

 

بلوچستان ءِ سرزمین مُدام پوجی آپریشن ، گار ءُ بیگوائی، کُشگ ءُ دور دیگ برجاہ بوتگ آں ءُ انگت برجاہ اَنت۔ اے زُلم ءُ زوراکیانی ھلاپ ءَ گَھگیری کنوکیں جھدکارانی تہءَ یک نام ءِ ڈاکٹر شلی ءِ ئیگ اِنت۔ اے وھد ءَ ڈاکٹر شلی بلوچ ویمن فورَم ءِ مرکزی آرگنائیزر اِنت۔ 

ڈاکٹر شلی کیچ ءِ دمگ ، شاپُک ءَ ودی بیت ءُ وتی میٹرک ءِ وانگ ءَ شاپک ءَ سرجم کنت۔ پہ دیمترے وانگ ءِ ھاتِرا آ تُربت ءَ روت ءُ وتی انٹرمیڈیٹ ءَ گورنمنٹ گرلز ڈگری کالج تُربت ءَ سرجم کنت۔آ وتی ایم بی بی ایس ءَ بولان میڈیکل کالج شالءَ سرجم کنت ءُ ڈاکٹر ءِ جوڑ بیت۔ آئی ءَ وتی کسانی گوں لئیب ءُ گوازیاں نا بلکیں اِستان ءِ زُلم ءُ زوراکیاں گوں گوازینتگ۔ آئی ءِ میتگ ءِ لوگ سوچگ ءُ لُٹّگ بوتگ آں ءُ مَردُم گار ءُ بیگواہ کنگ بوتگ آں۔ ڈاکٹر شلی ءِ سیاسی چست ءُ ایرانی تہءَ ھوار بوھَگے یک مستریں کِرد ءِ آئی ءِ مات ئیگ اِنت۔ شلی ءِ مات ءَ آئی ءَ را مُدام لس مھلوکی دیواناں ءُ زھرشانیاں بارت گوں کہ اُودا شلی ءَ بانک کریمہ، سھادت مری ءُ آغا آبد ءِ وڑیں مزنیں راھشونانی گُشتگیں تران گوش داشت اَنت ءُ سیاسی سرپدی ھیل کُت۔ ڈاکٹر شلی بی ایس او آزاد ءَ ھوار بوگءَ پد 2011 ءَ وتی سیاسی جھد ءَ بندات کنت۔2013 ءِ وھد ءَ کہ شلی بلوچ ڈگری کالج ءَ پہ وانگ ءَ روت داں اُودا آئی ءِ سیاسی آشناھی گیشتر توانگر بیت۔ گُلگِدارے ءَ شلی گُشیت کہ ”  2013

ءَ بانک کریمہ ءِ راھشونی ءَ چہ کیچ ءَ یک مزنیں روانک ءِ کشگ بیت۔ آ گُشیت کہ مارا اے کار دیگ بوتگ کہ ما بلوچستان ءِ وانگ جاھاں مراگش برجم بِداریں“۔ اے زمانگ 2014 ءِ وھد بیت کہ بلوچستان ءَ گار ءُ بیگواھی تہ ءَ ترندی ءِ گِندگ بیت۔ اے وھد ءَ بلوچ راھشون ءُ گَلانی سر کماش ھم بیگواہ کنگ بنت ءُ اِستان ءِ زَد ءَ کاینت۔ ھمے میان ءَ شلی ءِ پِت ھم بیگواہ کنگ بیت بلے لھتیں مُدّت ءَ پد آ آجو کنگ بیت۔ آئی ءِ پِت ءِ بیگواہ کنگ ءَ پد اوں آ وتی جھد ءَ انگت مھکم داریت۔ 2020 ءِ وھد ءَ برمش ءِ مات ملک ناز کہ شھید کنگ بیت داں شلی اے وھد ءَ کوئٹہ ءَ بی وائی سی ءِ دُرائیں چِست ءُ ایرانی تہءَ ھوار بیت گوں۔ شال ءَ ایم بی بی ایس ءِ وھد ءَ شلی نودَربَر سیاسی گل بساک ءَ ھم ھوار بیت ءُ 2021 ءَ آہ شال زون ءِ  سیکریٹری جنزل گِچین کنگ بیت۔ شلی وتی ایم بی بی ایس ءِ وانگ ءَ ھلاس کنگ ءَ پد 2023 ءَ بی ڈبلیو ایف ءَ گوں ھوار بیت ءُ گل ءِ مرکزی آرگنائیزر گِچین کنگ بیت۔ بی ڈبلیو ایف ءِ جھد ھمیش اِنت کہ بلوچستان ءِ ھما دمگاں سیاسی سرپدی بیاریت کہ اُودا اِستان ءَ سیاسی چست ءُ ایر بند کُتگ آں۔ ڈاکٹر شلی گُشیت کہ” اِستان بلوچستان ءِ سرا انچو زورآور اِنت کہ بلوچستان ءِ لھتیں انچیں میتگ است کہ اودا ھمے سما بیت مردُم انگت نوزدومی کرن ءَ زِندگی کنگ ءَ اَنت“۔ بی ڈبلیو ایف ءِ لیکہ گوں بلوچ راجدوستی ءَ بندوک اِنت۔ آئی ءِ جھد ھمیش اِنت کہ آ بلوچستان ءِ زالبولاں سیاسی سرپدی بدنت دانکہ  زالبول ھم انوگیں اھدے راجی جُنز ءَ وتی کِرد ءَ پیلو بہ کننت۔ اے گل بلوچستان ءِ ھما دمگاں سیاسی سرپدی دایگ اِنت کہ آ اِستان ءَ جنگی آبند جوڑ کُتگ اَنت۔اے جاھانی تہءَ آواران ءُ مند دو نامگپتیں جاگہ اَنت اے جاھاں مزنیں ءُنزریاتی راھشون ودی بوتگ ءُ پہ بلوچ راج ءَ شوکیں دروشُمے ءَ جھد اِش کُتگ۔ بلے مروچی اِستان اے جاھانی سرا زورآور اِنت ءُ ھرچ وڑیں سیاسی چست ءُ ایر بند کُتگاں۔ 

ڈاکٹر شلی ھما زالبول راھشونانی رِد ءَ ھوار بیت کہ آیاں جتائیں رنگ ءِ جپاکشی ، جیڑہ ، ھزابی ءُ بزگی دیستگ ءُ دیمپان ھم بوتگ آں۔ شلی بلوچ بلوچستان ءِ جتا جتائیں گَلانی تہءَ شریں رنگے ءَ جھد کُتگ۔ آ جتا جتائیں جپاکشیانی آماچ بوتگ، آئی ءِ بازیں سیاد ءُ وارس بے گُناھی شھید کنگ بوتگ اَنت بلے آئی ءِ جھد اوشت ءِ آماچ نہ بوتگ بلکیں مُدام توانگر ءُ مھکم اِنت ءُ راجی زرمبشت ءِ تہءَ جوانیں رنگے ءَ وتی کِرد ءَ پیلو کنگ ءَ اِنت۔ شلی جاھےءَ گُشیت کہ ” اے راہ کہ من گِچین کُتگ ، من زاناں اے راہ ءَ سپر کنگ باز گران اِنت۔ بلے زندگی تہنا یک برے دیگ بیت ءُ من وتی اے زِندگی ءَ پہ کوم ءَ ندر کناں۔ منی راج ءِ مِھر ءُ کمک من ءَ گیشتر مھکم ءُ توانگر کن اَنت۔ آھانی اے سِتک من ءَ گیشتر جھد کنگے سِکین ءَ دَاینت“۔

سمی دین بلوچ

اَستیں دور ءِ راجی جُنز ءِ تہءَ یک نامگپتیں جُھدکارے سمی دین اِنت۔ سمی دین  وتی سیاسی چِست ءُ ایراں 6 سالہ ءِ اُمر ءَ بندات کنت کہ وھدے آئی ءِ کماش 28 جون 2009 ءَ زورآنسری گار ءُ بیگواہ کنگ بیت کہ داں روچ ءِ مروچی  انگت بیگواہ اِنت۔ سمی دین ھما جُھدکار اِنت کہ آ کسان سالی ءَ پہ وتی کماش ءِ آجوئی ءِ ھاترا زھرشانیاں گوں ھوار اِنت۔ 2014 ءَ آ گوں ماما قدیر ءَ پَندا لانگ مارچ ءَ دیم پہ اِسلام آباد ءَ سپر کنت۔ وتی جُھد ءُ کُربانیانی سوب ءَ سمی وائیس فار بلوچ مسنگ پرسن( وی بی ایم پی) ءِ جنرل سیکریٹری گیچین کنگ بیت۔ اَستیں وھد ءَ آ بی وائی سی ءِ یک مرکزی رھشون ءِ ءُ بی وائی سی ءِ کُلیں کارانی تہءَ ھوار اِنت ءُ وتی راجی اُگبالانی ھاترا جھُد ءَ اِنت۔ 2024 ءَ سمی دین ءَ را ایشیاء پیسیفِک ہیومن رائیٹس ایوارڈ، فرنٹ لائن ڈیفینڈر ءِ نیمگ ءَ دیگ بیت۔ سمی دین ءَ وتی سیاسی سپر ءِ تہءَ بازیں جیڑہ ءُ جنجال دیستگ، بازیں اڑاندھانی آماچ کنگ بوتگ بلے آ کدی ھم اوشت ءِ آماچ نہ بوتگ بلکیں آئی ءَ وتی جُھد گیشتر توانگر کُتگ۔

دسمبر 2023 ءَ وھدے کہ لانگ مارچ چہ کیچ ءَ درکئیت داں آئی ءِ سروکی ءَ سمی کنت ءُ دیم پہ شال ءَ جُنزیت۔ ھمے رنگ ءَ سمی دین بی وائی سی ءِ دراھئیں زھرشانیاں ھوار اِنت گوں۔ لس مھلوک ءِ راھشونی، راجی اُگبالانی پھازگ ءُ راجی جُنز ءِ بار سمی دین ءَ وتی کوپگ ءَ بستگ ءُ گوں مھکمیں رنگے ءَ جُھد ءَ اِنت۔ 

ھمے رنگ ءَ ما دیست کنیں کہ بی وائی سی ءِ راھشوناں یک سال ئے سرجم اِنت کہ زاندانیگ کنگ بوتگ آں۔ ما گِندگ ءَ ایں کہ اِستان ھر روچ نوکیں پندل سازگ ءَ اِنت ءُ مئے راھشوناں گوں ھوار مئے راجی جُنز ءَ نزور ترّینگے جھد ءَ اِنت۔